stacja kolejowa Garwolin

Stacje kolejowe - Pilawa, Mirwan, Garwolin, Wilga, Ruda Talubska

Podczas budowy linii kolejowej którą dziś traktujemy jako Warszawa - Lublin oddanej do użytku w sierpniu 1877 roku - tory kolejowe odcieły część pól od wsi Rębków a także cześć wsi, zwanej Kolonia Rębków. Jak głosi legenda tory miały przechodzić przez skraj Garwolina lecz nasyp i kolej przecięłyby pastwiska garwolskie i zebrano w mieście na łapówkę dla inżyniera aby wytyczyć kolej daleko od miasta. Prawdopodobnie inżynier dostał także łapówkę od Hordliczki aby kolej przechodziła obok jego dóbr czyli bliżej Huty Garwolińskiej. Skutkiem tych dwóch łapówek stacja kolejowa Garwolin jest w odległości 5 km od miasta! Czy to jest legenda czy prawda? Trudno powiedzieć ponieważ w tamtych czasach, w zaborze rosyjskim, było regułą prowadzenie linii kolejowych w pewnej odległości od miast a więc nie tylko Garwolin miał do drogi żelaznej daleko.
Napisałem "Budowa kolei którą dziś traktujemy jako Warszawa - Lublin..." ponieważ wtedy gdy budowano tę linię kolejową to łączyła ona Mławę, przez Pragę /nie była jeszcze ta część włączona do Warszawy/ do Kowla czyli był to linia mławsko - kowieńska.
Na niemieckiej mapie z 1914 roku jest oznaczona stacja kolejowa Pilawa, przystanek kolejowy Wilga i Sobolew. Nie ma żadnej innej stacji między Pilawą a Sobolewem oprócz Wilgi. Przystanek Wilga jest na mapie dokładnie w tym miejscu gdzie dziś jest stacja kolejowa Ruda Talubska czyli Wilga jest dawną nazwą dzisiejszej Rudy Talubskiej. Kiedy powstał przystanek kolejowy Wilga? Jest on umieszczony w rozkładzie jazdy z 1894 roku ale nie było go w momencie uruchamiania w 1877 roku linii kolejowej gdyż wtedy była stacja kolejowa Pilawa i dopiero stacja kolejowa Sobolew.

Na zdjęciu satelitarnym /Google/ widać wyraźnie, że linia kolejowa omija Garwolin. Można było przecież poprowadzić tory po wschodniej granicy pól Woli Rębkowskiej, obok Miętnego, tuż przy granicy miasta i wyprowadzić je przy Czyszkówku.
Jakie więc były powody takiego wytyczenia torów - może jednak łapówka?
Ponoć był także projekt aby linia od Otwocka szła do Osiecka i wychodziła znacznie bliżej Wilgi.

Włodzimierz Kostecki, w swoim opracowaniu na temat tej linii kolejowej napisał:

"Droga Żelazna Nadwiślańska przebiegała nasz kraj z północnego zachodu na południowy wschód, a od Lublina do Kowla miała kierunek prawie z zachodu na wschód. Wisły dotykała w czterech punktach: pod Nowo-Aleksandrią (Puławami), Iwanogrodem (Dęblinem), Warszawą i Nowym Dworem. Była ona największą z dróg Królestwa. Obejmowała bowiem 491 wiorst. Z Mławy do Pragi wymierza 126 wiorst, do Iwanogrodu 215, do Lublina 282, do Kowla 433. Stacje na niej były następujące: Mława, Konopki, Ciechanów, Gąsącin, Nasielsk, Nowy Dwór, Jabłonna, Praga, Otwock, Pilawa, Sobolew, Iwanogród, Nowo-Aleksandria, Miłosin, Lublin, Mińkowice, Trawniki, Rejowiec, Chełm, Dorohusk, Lubomi, Kowel. Na odnodze zaś z Dęblina do Lukowa (długiej na 58 wiorst) stacje Rososz i Krzywda. Głównymi stacjami były: Mława, Praga, Lublin i Kowel".

Rozkład jazdy z 1894 roku.

rozkład jazdy 1894

Rozkład jazdy z 1910 roku
Na tym rozkładzie jazdy z 1910 roku w dalszym ciągu między Pilawą a Sobolewem jest tylko jedna stacja i nazywa się Wilga. Dla dalszych ustaleń ważne są czasy przejazdu pociągów:
od Pilawy do stacji Wilga 23 minuty,
od Pilawy do Sobolewa z postojem na stacji Wilga 47 minut
Jeśli przyjąć przeciętną szybkość jako 30 km/h to miedzy Pilawą a stacją Wilga było około 12 km - dziś ta odległość jest określana na 11,9 km czyli nie ma wątpliwości, że w 1910 roku stacja kolejowa Wilga była dokładnie w tym miejscu gdzie dziś jest stacja kolejowa Ruda Talubska.
rozkłąd jazdy 1910

Rozkład jazdy z 1914 roku
Na tym rozkładzie mamy między Pilawą a Sobolewem już kilka stacji - Mirwan, Garwolin, Łaskarzew i Sobolew. Znikneła stacja Wilga.
Czas przejazdu z Pilawy do Sobolewa to 55 minut czyli czas przejazdu po uruchomieniu dodatkowych dwóch stacji wzrósł o 8 minut.
Czas przejazdu od Pilawy do stacji Mirwan wynosił - 12 - 13 minut, a do stacji Garwolin 25 minut czyli w 1914 roku, stacja Garwolin to dzisiejsza stacja Ruda Talubska a stacja Mirwan to dzisiejsza stacja Garwolin w Woli Rębkowskiej.

rozkład jazdy garwolin 1914

Rozkład jazdy z 1922 roku
Jest czwarty rok niepodległej Polski. Miedzy Pilawą a Sobolewem są stacje kolejowe:
Garwolin - 15 minut jazdy, /dziś 6 minut/
Ruda Talubska - 29 minut od Pilawy /dziś 12 minut/
Łaskarzew - 54 minuty /20 minut/
Sobolew - 1 godzina 11 minut. /28 minut/
Z tych rozkładów wynika, że:
- dzisiejsza stacja Garwolin w chwili jej oddania nazywała się Mirwan, stacja powstała między 1910 rokiem a 1914, prawdopodobnie jesienią 1914 roku,
- dzisiejsza stacja kolejowa Ruda Talubska nazywała się kolejno - Wilga /1894/ - Garwolin /prawdopodobnie wcześniej niż w 1914/ - Ruda Talubska /1922/
rozkład jazdy Garwolin 1922

Pytanie - kiedy powstała stacja Garwolin - na które przez kilka lat nie znaliśmy odpowiedzi, zadał, nieżyjący już dziś Ludwik Góźdź.
Odpowiedź jak widać nie jest prosta bo były dwie stacje Garwolin a dzisiejsza stacja Garwolin powstała jako Mirwan! O nazwie stacji Mirwan usłyszałem pierwszy raz kilka lat temu od Starego Żyda który do Polski przyjechał po prawie 60 latach od wyjazdu do Palestyny. Pytałem, wielu ludzi zarówno mieszkańców Garwolina, Rębkowa i Woli Rębkowskie, czy w przeszłości używano nazwy Mirwan i czy określano tak stacje kolejową Garwolin czy także Garwolin i uzyskałem tyle sprzecznych ze sobą informacji, że dopiero te, pokazane tu rozkłady jazdy wyjaśniły większość wątpliwości. Dlaczego większość a nie wszystkie? Ponieważ udało się zawęzić czas powstania stacji w Woli Rębkowskiej z przedziału 1910 - 1922 do przedziału 1910 -1914 jedynie, bez wskazania roku dokładnie. A druga, ważna dla garwolaków informacja - Żydzi Garwolin, miasto Garwolin nazywali Mirwan w całym międzywojennym okresie czasu a jak widać pamięć tego przetrwała także w 2004 roku - w Izraelu.

Losy stacji kolejowej Garwolin

Stacja kolejowa Garwolin nie ma opracowanej i spisanej historii. Mało kto wie, że stojące i dziś magazyny zostały pobudowane podczas okupacji niemieckiej.
Bardzo mało wiadomo na temat ratowania dzieci zamojszczyzny na stacji Garwolin. Jest tylko jedno zdjęcie budynku stacyjnego umieszczone w internecie - mało, bardzo mało.
Z opracowania Gnata- Wieteski wiadomo, że podczas wojny, na stacji Garwolin, Niemcy wielokrotnie urządzali łapanki:
l X 1943 r. — w poczekalni na st. kolejowej Garwolin aresztowano 5 osób, które nie posiadały kart prac,
27 X 1943 r. — na st. koi. w Garwolinie aresztowano 12 osób i osadzono w areszcie w Garwolinie,
28 X 1943 r. — aresztowania na st. kolejowej w Garwolinie. Zatrzymaną młodzież wywieziono do Warszawy,
4 XII 1943 r. — starosta dr C. L. Freudenthal w asyście kilku urzędników starostwa i funkcjonariuszy Sonderdienst sprawdzał na stacji kolejowej w Garwolinie przepustki u osób jadących do Warszawy. Zatrzymano kilkanaście osób, które umieszczono na okres 14 dni w obozie pracy w Garwolinie,
5.II.944 r. — żandarmi obstawili stację kolejową Garwolin i sprawdzali przepustki u osób wysiadających z pociągów. Zatrzymanych, nie posiadających przepustek, zwalniano za opłatą 200zł,
9.II.944 r. — poczynając od tego dnia żandarmi kontrolowali co dzień przepustki u osób wysiadających na st. koi. Garwolin i u osób przybywających na stację,
21.II.944 r. — Gestapo z Warszawy przy współudziale żandarmerii i policji z Garwolina zatrzymywało na st. koi. Garwolin pociągi z Lublina i Warszawy. Zatrzymanych około 60 osób bez przepustek wywieziono do Warszawy,
7 III 1944 r. — żandarmeria aresztowała na stacji kolejowej Garwolin ok. 40 osób,
14 VI 1944 r. — łapanka w Garwolinie (ok. 40 osób) i na st. kol. Garwolin (kilkadziesiąt osób) do robót fortyfikacyjnych..
Jeśli ktoś ma zdjęcia lub jakieś informacje na temat stacji Garwolin - proszę o ich przesłanie.

Strona powstała dzięki grupie dyskusyjnej pl.misc.kolej - dzięki za pomoc i udostępnienie skanów rozkładów jazdy.

powrót do strony głównej